Puberte çocukluktan erişkinliğe geçişi kapsayan kompleks bir gelişimsel periyod olup, fiziksel, psikolojik, biyokimyasal, hormonal ve sosyal birçok değişikliğe yol açmaktadır. Adölesandaki beslenme kritik bir önem taşır. Büyümede ani bir artış olmakta, besin ve enerji ihtiyacı artmaktadır. Bu dönemdeki yeterli ve dengeli beslenme lineer büyümeyi, optimal kemik densitesi ve kızlarda normal menstrual siklusun başlaması ve devamını sağlamaktadır. Adölesanlardaki dış görünüş ile ilgili endişe, arkadaşları tarafından kabul edilme ihtiyacı, giderek artan bağımsızlık ve aktif yaşam stili yeme alışkanlıklarını ve gıda tercihlerini etkilemektedir. Özellikle yemek öğünlerini atlama (kahvaltı, öğle yemeği), ev dışında daha fazla yemek yeme, “fast food” tüketimi, vejetaryan ve sıkı diyet programları sık görülen gıda alışkanlıkları olup, beslenmede bozukluklara yol açmaktadır.
Adölesanlarda kalori ve protein ihtiyacı cinsiyet, yaş, maturasyon derecesi ve aktivite gibi birçok faktörden etkilenmektedir. Birçok klinisyen enerji gereksinimini hesaplarken büyümedeki hızlı artış nedeniyle boya göre kalori ve protein ihtiyacını kullanmaktadır. Çünkü vücut ağırlığına göre kalori ihtiyacını belirlemek yanlış sonuçlara yol açabilmektedir. Örneğin anoreksiya nervozalı bir adölesanda ihtiyaçtan daha düşük; obez bir adölesanda ise daha fazla kalori ihtiyacı hesaplanabilmektedir. Tablo 1’de kiloya ve boya göre günlük kalori ihtiyaçları karşılaştırmalı olarak görülmektedir.
Adölesanların çoğu görünümleri ve vücut ağırlıkları konusunda aşırı duyarlı olup, genelde kız çocukları kilo vermeyi, erkek çocukları ise daha fazla kas kitlesine sahip olmayı ve kilo almayı istemektedir. Vücut ağırlıklarını kontrol etmek veya kilo kaybetmek için diyet hapları, laksatifler, diüretikler, açlık ve sıkı diyetlerin kullanılması hem büyümeyi hemde sağlığı olumsuz etkilemektedir. Adölesan diyetlerinin yetersiz miktarda kalsiyum, demir ve esansiyel besin maddeleri içerdiği gösterilmiştir. Ayrıca adölesanlar önerilenden daha fazla miktarda protein, total yağ, doymuş yağ ve kolesterol tüketebilmektedir. Regüler bir diyette alınması önerilen besin oranları Tablo 2’de görülmektedir.
Pubertal hızlı büyüme döneminde adölesanlar erişkin boylarının %15’ini, ağırlığın % 50’sini ve total mineral içeriğinin %40’ını kazanmaktadır. Normalde erişkin kalsiyum içeriğinin yarısından fazlası adölesanda depolanmaktadır. Bu dönem boyunca günlük elemental kalsiyum alımı pozitif kalsiyum dengesini sağlayacak miktarda (1300 mg/gün) olmalıdır. Yetersiz kalsiyum ve vitamin D alımı daha sonra gelişebilecek osteoporoz riskini artırmaktadır. Yine bu dönemde düşük lif, yüksek kolesterol ve doymuş yağ içeren diyetler ateroskleroz ve kalp hastalığı gelişimine zemin hazırlamaktadır. Adölesanlarda beslenme ile ilişkili sağlık problemleri Tablo 3’de özetlenmiştir.
Diyetteki besin maddelerinin eksikliği veya aşırı tüketilmesi sonucunda ortaya çıkan bu problemler daha sonra gelişebilecek kronik hastalık riskini de artırmaktadır. Bu nedenle dengeli ve yeterli bir şekilde besin maddelerinin alınması ve sağlıklı büyümenin sağlanması için gerekli önerilerde bulunmak adölesan beslenmesini düzenlemede büyük önem taşımaktadır (Tablo 4).

Kaynaklar

1. Rome ES, Vazquez IM, Blazar NE. Adolescence: Healthy and disor dered eating. In: Walker WA, Watkins JB, Duggan C, eds. Nutrition in  Pediatrics. (3rd ed) Ontario: BC Decker Inc; 2003: 861-877.
2. Dwyer J, Stuart MA, Hendricks K. Community nutrition and its impact   on children: developed countries. In: Walker WA, Watkins JB, Duggan C, eds. Nutrition in Pediatrics. (3rd ed) Ontario: BC Decker Inc; 2003: 142-160.
3. Jacobson MS. Nutrition in adolescence. Annales Nestle 1995; 53: 106-114.
4. Loud KJ, Gordon CM. Adolescence: bone disease. In: Walker WA, Watkins JB, Duggan C, eds. Nutrition in Pediatrics. (3rd ed) Ontario: BC Decker Inc; 2003: 883-896.